Tìm cái KHÔNG tồn tại: ba cách và cái nào đúng

“Khách nào chưa từng mua hàng?” — câu hỏi này loại nhiều ứng viên hơn bất kỳ câu JOIN nào khác.

Bài toán

Tìm khách hàng chưa từng đặt đơn nào. Vấn đề: những khách này không có dòng nào trong bảng đơn hàng, nên JOIN thông thường không thấy họ.

Ba cách viết

1. LEFT JOIN … IS NULL

SELECT k.*
FROM khach_hang k
LEFT JOIN don_hang d ON d.khach_hang_id = k.id
WHERE d.id IS NULL;

Giữ hết khách, rồi giữ lại những dòng mà bên phải rỗng. Trực quan nhất khi mới học.

2. NOT EXISTS — thường nhanh nhất

SELECT k.*
FROM khach_hang k
WHERE NOT EXISTS (
  SELECT 1 FROM don_hang d WHERE d.khach_hang_id = k.id
);

Máy dừng ngay khi tìm thấy dòng đầu tiên, không cần ghép hết. An toàn với NULL.

3. NOT IN — cách nguy hiểm

SELECT * FROM khach_hang
WHERE id NOT IN (SELECT khach_hang_id FROM don_hang);

Lý do: id NOT IN (1, 2, NULL) tương đương id <> 1 AND id <> 2 AND id <> NULL. Vế cuối luôn cho UNKNOWN, và AND với UNKNOWN không bao giờ thành TRUE.

Nếu buộc phải dùng, chặn lại:

WHERE id NOT IN (
  SELECT khach_hang_id FROM don_hang
  WHERE khach_hang_id IS NOT NULL
);

Lỗi thường gặp

Đặt điều kiện lọc ở WHERE thay vì ON:

-- SAI: biến LEFT JOIN thành INNER JOIN
LEFT JOIN don_hang d ON d.khach_hang_id = k.id
WHERE d.trang_thai = 'hoan_thanh' AND d.id IS NULL

-- ĐÚNG
LEFT JOIN don_hang d
  ON d.khach_hang_id = k.id
 AND d.trang_thai = 'hoan_thanh'
WHERE d.id IS NULL

Luyện tập

• LeetCode 183 — Customers Who Never Order
• LeetCode 1607 — Sellers With No Sales
• LeetCode 1795 — Rearrange Products Table
• LeetCode 619 — Biggest Single Number
• HackerRank — Challenges